Petrolde yeni normal! İran’ın yeni kozu ‘Gözyaşı Geçidi’

Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak Babülmendep Boğazı’nı da kapatabileceği konuşulmaya başlandı. ‘Gözyaşı Geçidi’ olarak da adlandırılan ve Kızıldeniz’in güney girişinde yer alan stratejik boğaz, ticaretin can damarlarından biri olarak görülüyor. Hürmüz ile Babülmendep Boğazı’nın kapatılması durumunda petrolde 2022 yılında görülen 138 dolar seviyelerinin yeniden tetiklenebileceği belirtiliyor.

Haber: Onur TopkanABD ile İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş, Orta Doğu'da gerginlikleri tırmandırdı. Taraflar arasında son dönemdeki barış sürecinde görülen diplomatik çelişkiler petrol fiyatları üzerinde sert hareketleri beraberinde getirdi. İki devletin barış konusunda anlaştığına dair olumlu haber akışları petrolü hızla düşürürken, yaşanan bir olumsuzluk veya müzakere sürecinin tıkanması yönündeki haberler ise petrolde beklentileri silbaştan değiştiriyor.DİPLOMASİ ÇIKMAZI PİYASALARI SARSIYOR30 Nisan’da 126 dolara kadar yükselerek 4 yılın en yüksek seviyesine ulaşan Brent petrolün varili mayıs sonunda 90 dolar kritik eşiğine doğru gelerek önemli oranda düşmüştü. ABD ile İran’ın barış konusunda mutabakata vardığına dair haberlerle petrolde düşen tansiyon yeni haftada İran’ın görüşmeleri askıya aldığını duyurmasıyla yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı 90-100 dolar bandında yeni denge arayışına geçti.HÜRMÜZ SONRASI BABÜLMENDEP ENDİŞESİİran medyasında yer alan haberlere göre Tahran yönetiminin bölgedeki müttefiklerle yalnızca Hürmüz Boğazı’nı değil, küresel petrol ticareti açısından kritik bir diğer geçit olan Kızıldeniz girişindeki Babülmendep Boğazı’nı da kapatma seçeneğini değerlendiriyor. Orta Doğu’da yaşanan her bir gelişme petrolde tüm dengeleri altüst ederken, bundan sonra fiyatların ne olacağı da merak konusu. Peki İran, Babülmendep Boğazı’nı kapatabilir mi? Böyle bir senaryoda petrol fiyatları ne olur? Olası bir anlaşma durumunda beklentiler neler? Konuyla ilgili iki uzman isim tahminlerini İstanbul Ticaret Gazetesi’ne anlattı.TİCARETİN EN HASSAS SİNİR UCUBabülmendep Boğazı’nın dünya ticareti için önemi ve kapanması durumunda olası risklerini, petrol piyasasına yansımalarını anlatan Ekonomist Belgin Maviş, söz konusu boğazın kelime anlamının ‘Hüzün Kapısı’ ya da ‘Gözyaşı Geçidi’ olarak nitelendirildiğini, küresel ticaretin ve jeopolitiğin en hassas, en kırılgan sinir uçlarından biri olduğunu ifade etti.Maviş, Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne ve Hint Okyanusu’na bağlayan bu dar geçidin Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz ve Avrupa’ya uzanan ticaret koridorunun güney kilidi olduğunu söyleyerek, şunları ekledi: “Babülmendep, Yemen (Asya) ile Cibuti ve Eritre (Afrika) arasında yer alır. En dar noktasında genişliği sadece 26 kilometredir. Dahası, gemilerin güvenle geçebileceği gidiş-dönüş rotaları (seyrüsefer hatları) adalar yüzünden sadece 2 mil (yaklaşık 3.2 km) genişliğindeki iki koridora sıkışmıştır. Bu durum, boğazı askeri olarak hedef alınması, bloke edilmesi veya asimetrik saldırılara (drone, füze, deniz mayınları) maruz kalması en kolay su yollarından biri haline getirir.”KAPANIRSA TEK SEÇENEK ÜMİT BURNUDünya genelindeki tüm deniz ticareti konteyner trafiğinin yaklaşık yüzde 10 ila yüzde 12'sinin bu boğazdan geçtiğini söyleyen Belgin Maviş, Babülmendep’in kapatılması veya kullanılamaz hale gelmesi durumunda, gemilerin önünde tek seçeneğin Afrika kıtasını güneyden dolanarak Ümit Burnu rotasını kullanmak olduğunu söyledi.14 GÜNLÜK EK YÜK GETİRİRBelgin Maviş’e göre Babülmendep Boğazı’nın kapatılmasıyla birlikte eğer ticaret gemilerinin rotası Güney Afrika olursa bunun en büyük olumsuz etkisi maliyet ve zaman faturası olacaktır. Bu durumda Ümit Burnu'na yönelmek, bir kargo gemisinin yolculuğuna ortalama 3 bin ila 4 bin deniz mili (yaklaşık 10-14 gün) ek yük getirir. Bu gecikme; navlun (taşımacılık) fiyatlarının katlanmasına, sigorta primlerinin uçmasına ve küresel tedarik zincirinde (özellikle otomotiv, elektronik ve tekstilde) ciddi aksamalara yol açar.NE KADARLIK PETROL GEÇİYOR?Boğazın ekonomik ağırlığının en büyük kısmının enerji taşımacılığından oluştuğunu ifade eden Ekonomist Maviş, “Kriz dönemleri dışındaki normal zamanlarda bu boğazdan günlük ortalama 8.8 ila 9.2 milyon varil ham petrol ve rafine petrol ürünü geçer. Bu da küresel deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık yüzde 9'una denk gelir. Ayrıca Katar gibi ülkelerden Avrupa’ya giden sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tankerlerinin de ana rotasıdır” dedi.İKİ BOĞAZ BİRBİRİNE GÖBEKTEN BAĞLI“Söz konusu bölgenin Hürmüz Boğazı ile bir bağlantısı var mı?” sorusunu yanıtlayan Belgin Maviş, Körfez ülkelerinden (Suudi Arabistan, Kuveyt, Irak, BAE) çıkıp Süveyş üzerinden Avrupa'ya gidecek petrolün önce Hürmüz Boğazı'ndan çıktığını, ardından Babülmendep'ten geçtiğini belirtti. Söz konusu iki boğazın birbirine göbekten bağlı olduğunu kaydetti.İRAN, BABÜLMENDEP’İ KAPATABİLİR Mİ?Doğrudan coğrafi olarak bakıldığında İran'ın Babülmendep'e kıyısı olmadığını ifade eden Maviş, söz konusu geçit için İran’ın buraya vekil güçler ile müdahale edebileceğini dile getirdi. İran destekli Husilerin Yemen’in Babülmendep’e bakan kıyı şeridini ve stratejik noktalarını kontrol ettiğini söyledi.Belgin Maviş bu konudaki olumsuz senaryoyu şöyle özetledi: “İran; Husilere sağladığı gemisavar füzeleri, kamikaze insansız hava araçları (İHA) ve deniz mayınları sayesinde askeri varlık göstermesine gerek kalmadan boğazı dolaylı olarak kontrol edebiliyor. İran ve Husiler, boğazı klasik bir donanma gibi gemileri fiziksel olarak yan yana dizerek kapatamazlar. Bunun yerine, boğazdan geçen ABD, İngiltere veya İsrail bağlantılı ticari ve askeri gemilere sürekli füze ve drone saldırıları düzenleyerek ‘fiili bir güvensizlik bölgesi’ yaratırlar. Bu kapsamda Babülmendep sadece coğrafi bir su yolu değildir. Küresel ekonominin can damarı, enerji piyasalarının sigortası ve ABD ile bölgesel güçler (İran, Suudi Arabistan) arasındaki jeopolitik bilek güreşinin en sıcak cephesidir.”PETROLDE İKİ KRİTİK SENARYO Ekonomist Belgin Maviş, gerilimin artması, Hürmüz Boğazı ile Babülmendep Boğazı’nın kapatılması durumunda petrolde 2022 yılında görülen 138 dolar seviyelerinin yeniden tetiklenebileceğini belirtti.Olumlu senaryoda ise eğer ABD yönetimi ve İran arasında bir mutabakat zaptı imzalanırsa, Hürmüz Boğazı üzerindeki blokajın kaldırılmasıyla fiyata yüklenen devasa jeopolitik risk primi hızla düşer. Bu durumda analistler Orta Doğulu üreticilerin üretimi hemen eski seviyesine getiremeyeceğini, bu yüzden düşüşlerin kademeli olacağını öngörüyor.Belgin Maviş’e göre Brent petrolde kısa vadeli ilk destek noktası 93.50-93 dolar seviyeleri, 88 ve 86 dolar bandı güçlü alım bölgesi olurken, boğazların kapatılması petrolü hızla 100 doların üzerine çıkarabilir. Masada uzlaşı olması durumunda 90 dolar ve altına doğru hızlı bir kâr satışı görebiliriz. 100 doların üzerinde ise teknik direnç seviyeleri 115-119 dolar ile 125–138 dolar bandında.TÜRKİYE’YE ETKİSİ NE OLUR? Babülmendep Boğazı’nın kapatılmasının Türkiye ve küresel ticarete etkilerini değerlendiren Enerji Uzmanı Altuğ Karataş, Hürmüz Boğazı’ndan gelerek Babülmendep’ten geçen LNG tankerlerinin Afrika’yı dolaşmasının her bir gemi için maliyetleri 1 milyon dolar artırabileceğini söyledi. Bu durumun Türkiye’ye etkilerinin sınırlı olacağını öngören Karataş, daha çok küresel olarak enerji maliyetlerini artırabileceğini belirtti. Söz konusu kapanmanın lojistik sektörü ve sigorta maliyetlerini yükseltebileceğini öne sürdü.