Hürmüz kriziyle havada iflas korkusu

Hürmüz Boğazı’nda tırmanan güvenlik riski jet yakıtı maliyetlerini sert şekilde yükseltirken, küresel havacılık sektöründe alarm zilleri çalmaya başladı. ABD’den Karayipler’e kadar birçok havayolu şirketi operasyonlarını durdururken, sektör temsilcileri yeni iflasların kapıda olduğu uyarısını yapıyor.

ORTA Doğu’da artan jeopolitik gerilimler, enerji piyasalarını ve küresel havacılık sektörünü derinden sarsıyor. Son olarak dünyanın en büyük dördüncü jet yakıtı üreticisi Rusya’nın jet yakıtı ihracatını yasaklamasıyla havayolu şirketlerinin operasyon maliyetlerinin daha da artması bekleniyor. Sektör kaynakları, yakıt maliyetlerinin şirket bilançolarında ağır baskı oluşturduğunu, düşük maliyetli havayolları başta olmak üzere birçok havayolu şirketinin ciddi bir finansal riskle karşı karşıya olduğunu belirtiyor. SPIRIT AIRLINES’LE BAŞLADI Havacılık sektöründe ilk kriz ABD’de yaşandı. ABD merkezli havayolu şirketi Spirit Airlines, jet yakıtı maliyetlerindeki sert yükseliş ve derinleşen finansal kriz nedeniyle operasyonlarını tamamen durdurduğunu açıkladı. Jet yakıtı fiyatlarındaki artış nedeniyle 5 havayolu şirketinin daha iflası açıklandı. Bu şirketler şunlar:  vAir Antilles (Fransa)H-Bird (İsveç)AlpAvia (Slovenya)StarFlite Aviation (ABD)Magnicharters (Meksika)KÜRESEL TALEPTE DARALMAUluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), nisan ayına ilişkin küresel yolcu talebi raporunu açıkladı. Rapora göre yolcu talebi, nisan ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3.4 azaldı. Havacılık sektöründeki bu sert düşüşün ana nedeni olarak Orta Doğu’daki jeopolitik kriz gösterildi. Hesaplamada Orta Doğu hariç tutulduğunda küresel talebin aslında yüzde 1.2 arttığı görüldü. Küresel havacılıktaki daralma, özellikle uluslararası hatlarda kendisini hissettirdi. Uluslararası uçuş talebi, geçen yılın nisan ayına kıyasla yüzde 5.3 oranında geriledi. JET YAKITI İKİ KAT ARTTIIATA’nın açıklamasına göre, şubat ayından itibaren jet yakıtı iki kattan fazla arttı. Orta Doğu’daki savaş nedeniyle havayolu şirketlerine nisan ayında gelen uçuş talepleri yüzde 46.6 düştü. Bu da yıllık bazda küresel uçuş talebinin 3.4 oranında gerilemesi anlamına geliyor. Öte yandan,  jet yakıt maliyetinin nisan ayında iki  kattan fazla artması doğrudan uçak bilet fiyatlarını yükseltiyor.IATA 2026’NIN HARİTASINI ÇİZDİIATA’dan yapılan açıklamada, gelecek döneme ait planlamaların da iyimser olmadığının, havayolu şirketlerinin ayakta kalmak için frekans kısmak zorunda kalacağının altı çizildi. Açıklamada, “İleriye dönük uçuş programı verileri, önümüzdeki aylarda daha az uçuş olacağını gösteriyor. Bu da havayollarının yüksek yakıt maliyetleri ve zayıf talep arasında hassas bir denge kurmaya çalıştığını net bir şekilde ortaya koyuyor” denildi.AVRUPA’DA YENİ İFLAS KORKUSU Bu gelişmeler yaşanırken Avrupa’nın düşük maliyetli en büyük havayolu şirketlerinden Ryanair’in CEO’su Michael O’Leary da sektör için kritik bir uyarıda bulundu. O’Leary, enerji krizinin sonbahara kadar sürmesi halinde Avrupa’da daha fazla havayolu şirketinin iflas edebileceğine dikkat çekti. Fiyat politikasında değişikliğe gitmeyeceğini açıklayan O’Leary, diğer Avrupalı şirketlerin ucuz bilet politikasını sürdürmeleri halinde iflasların beklenenden daha da fazla olacağı uyarısını yaptı.  Ryanair yönetimi, yükselen enerji maliyetlerinin bilet fiyatlarına tam olarak yansıtılamadığını belirtirken, tüketicilerin yüksek enflasyon nedeniyle harcamalarda daha hassas hale geldiğini söyledi.  RUSYA  JET YAKITI İHRACINI ASKIYA ALDI Rusya jet yakıtı ihracatının  30 Kasım’a kadar geçici olarak yasaklandığını bildirdi. Jet yakıtı ihracatının  30 Kasım’a kadar  5 ay süreyle yasak-landığına işaret edilen açıklamada, “Alınan kararın amacı, iç yakıt piyasasında istikrarlı bir durum sağlamaktır” denildi. Açıklamada, hükümetler arası anlaşmalar kapsamında yapılan tedarikin yasaktan muaf tutulacağı kaydedildi. Rusya’da benzin ihracatı da  1 Nisan’dan itibaren yasaklanırken hükü-met iç piyasadaki istikrarı korumak için çeşitli yakıt türlerine zaman zaman ihracat yasağı uyguluyor.