Yaptırımlar kalkarsa İran ne kazanacak? 'Ekonomik fırsata dönüşebilir'

ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmek için gündeme gelen anlaşmanın, yaptırımların kaldırılması halinde İran'ın savaş öncesine göre büyük kazanç sağlayabileceği belirtiliyor.

Washington ile Tahran arasında savaşı sona erdirmek için ortaya çıkan geçici anlaşma, İran ekonomisi açısından yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Ancak anlaşmanın ana hatları dikkat çekici bir paradoks içeriyor. İran’ı uyum sağlamaya ikna etmek için sunulan ekonomik teşviklerin, ABD ve Batılı müttefiklerinin terör örgütü olarak gördüğü İran Devrim Muhafızları’nı güçlendirebileceği değerlendiriliyor. Petrol, inşaat, nakliye, telekomünikasyon ve limanlara uzanan geniş ticari ağlarıyla Devrim Muhafızları’nın yaptırımların kaldırılmasından en fazla fayda sağlayabilecek yapılardan biri olduğu belirtiliyor.ABD-İRAN ANLAŞMASINDA DİKKAT ÇEKEN PARADOKSWashington ve Tahran arasında savaşı sona erdirmek için ortaya çıkan anlaşmanın ana hatları, dikkat çekici bir paradoksu beraberinde getiriyor.İran’ı anlaşmaya uymaya ikna etmek için sunulan teşviklerin, ABD ve Batılı müttefiklerinin terör örgütü olarak gördüğü bir gücü ekonomik olarak güçlendirebileceği ifade ediliyor.Bu yapının merkezinde ise İran Devrim Muhafızları bulunuyor.DEVRİM MUHAFIZLARI YAPTIRIMLARIN GÖLGESİNDE BÜYÜDÜYıllarca yaptırımların gölgesinde faaliyet gösteren İran Devrim Muhafızları, geniş bir ticari imparatorluk kurdu.Bu ağın petrol, inşaat, nakliye, telekomünikasyon ve limanlara kadar uzandığı belirtiliyor.Devrim Muhafızları’nın İran ekonomisinin en karlı alanlarında etkin olması, yaptırımların kaldırılması halinde ortaya çıkacak ekonomik fırsatlardan önemli pay alabileceği değerlendirmelerini güçlendiriyor.PETROL İHRACATI VE YABANCI YATIRIM KAPISI AÇILABİLİRTahran ve Washington, İran ekonomisini küresel yatırımlara yeniden açabilecek ve ülke için milyarlarca dolarlık kaynağın önünü açabilecek bir anlaşma için görüşmelere hazırlanıyor.Bu süreçte yaptırımların kaldırılması, petrol ihracatının yeniden başlaması ve yabancı yatırımların ülkeye yönelmesi beklenen başlıklar arasında yer alıyor.İran’dan dört üst düzey kaynak, İran Devrim Muhafızları’nın bu mali kazançların büyük bölümünü ele geçirmek için benzersiz bir konumda olduğunu belirtti.ANLAŞMANIN ÖNÜNDEKİ ENGELLERDEN BİRİ OLABİLİRDevrim Muhafızları’nın İran iş dünyasıyla sıkı şekilde iç içe geçmiş olması, olası anlaşmanın önündeki engellerden biri olarak görülüyor.Batılı ülkelerin Devrim Muhafızları’nı terör örgütü olarak nitelendirmesi, İran ekonomisini yaptırımlardan kurtarma çabalarını önemli ölçüde zorlaştırabilir.Çünkü İran pazarına dönecek yabancı şirketlerin, doğrudan veya dolaylı olarak Devrim Muhafızları bağlantılı yapılarla karşılaşma ihtimali bulunuyor.GENİŞ TİCARİ İMPARATORLUKİran’ın merhum devrimci lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni tarafından kurulan Devrim Muhafızları, halefi Ayetullah Ali Hamaney döneminde siyasi ve ekonomik gücünü artırdı.Ortadoğu’da güç gösterme ve ülke içindeki muhalefeti bastırma çabalarına öncülük eden yapı, aynı zamanda İran ekonomisinde de geniş bir etki alanına sahip hale geldi.Resmi açıklamalar ve kamu kayıtlarına göre Devrim Muhafızları’nın mühendislik kolu olan Hatem el-Enbiya, büyük altyapı ve enerji projelerinde faaliyet gösteren yüzlerce bağlı şirketi denetliyor.HATEM EL-ENBİYA’NIN ETKİ ALANIHatem el-Enbiya’nın faaliyet alanları yalnızca altyapı ve enerji projeleriyle sınırlı değil.Yapının telekomünikasyon, otomobil üretimi, turizm ve lojistik alanlarında da yer aldığı belirtiliyor.Bu geniş faaliyet alanı, İran’da ekonomik toparlanmaya yönelik her türlü adımın Devrim Muhafızları’nın mali erişimini daha da artırabileceği değerlendirmelerine neden oluyor.SAVAŞ SONRASI GÜCÜ DAHA DA ARTTI28 Şubat’ta Hamaney’in öldürüldüğü saldırılarla başlayan savaştan bu yana Devrim Muhafızları’nın iç güçlerini daha da genişlettiği ifade ediliyor.Kaynaklara göre yapı, Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in yeni yüce lider olarak atanmasına da yardımcı oldu.Devrim Muhafızları’nın savaşı sona erdirme anlaşmasına destek verdiği de belirtiliyor.“GERÇEK KAZANAN” OLARAK TANIMLANDIÜst düzey kaynaklardan biri, Devrim Muhafızları’nı savaşın gerçek kazananları olarak nitelendirdi.Kaynağa göre Devrim Muhafızları, İran’ın İslami sisteminin hayatta kalmasını sağladıkları için yaptırımların kaldırılmasından en çok fayda sağlayacak konumda bulunuyor.Aynı kaynak, Devrim Muhafızları’nın son on yıllarda İran’ın yaptırımları ihlal etme operasyonlarının çoğunu zaten yürüttüğünü belirtti.GEÇİCİ ANLAŞMADAN DA FAYDALANABİLİRBu hafta açıklanan geçici anlaşma, yaptırım uygulanan petrol satışlarında muafiyetlere izin verebilir.Daha kapsamlı bir anlaşma ise diğer tüm yaptırımların kaldırılmasını ve İran’ın 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma fonuna erişimini sağlayabilir.İkinci bir üst düzey kaynağa göre Devrim Muhafızları mali verilerini yayımlamıyor ancak ekonomiyi canlandırmaya yönelik her türlü çaba, mevcut ticaret ağları, petrol faaliyetleri, nakliye operasyonları ve inşaat işletmeleri üzerinden yapının etkisini artırabilir.YABANCI ŞİRKETLER İÇİN YASAL RİSKLERİran yatırım yasasının yabancı firmaların yerel şirketlerle ortaklık kurmasını şart koşması, Devrim Muhafızları ile bağlantılı şirketleri kritik hale getiriyor.Bu şirketlerin sayısının fazla olması, İran’ın en karlı sektörlerine girmek isteyen yatırımcılar için onları birer kapı bekçisi konumuna taşıyor.Bu durum, Batılı firmaların İran pazarına dönerken doğrudan bir etkileşim olmasa bile Devrim Muhafızları bağlantılı kuruluşlarla çalışması veya bu kuruluşlar üzerinden faaliyet göstermesi riskini doğurabilir.PETROL SEKTÖRÜNDEKİ ETKİSİNE DİKKAT ÇEKİLDİEski Hazine Bakanlığı yaptırım soruşturmacısı ve Hughes Hubbard & Reed hukuk firmasında ortak olan Jeremy Paner, İran Devrim Muhafızları’nın petrol sektöründeki etkisine dikkat çekti.Paner, “İran Devrim Muhafızları, petrol sektörünün arkasındaki tüm ipleri elinde tutan kuruluştur, bu nedenle onlarla iş yapmanın tüm yasal etkilerini göz ardı edemezsiniz.” dedi.Washington ile yapılan geçici anlaşmada İran petrol ihracatının onaylanacağı belirtilse de Paner, Devrim Muhafızları’nın arka plandaki varlığı nedeniyle ABD şirketleri için yasal risklerin sürebileceğini ifade etti.ABD ŞİRKETLERİ DAVA RİSKİYLE KARŞILAŞABİLİR2016 yılında kabul edilen ABD Terörizmi Destekleyenlere Karşı Adalet Yasası, terör saldırılarının kurbanlarına dava açma imkanı tanıyor.Bu yasa, İran Devrim Muhafızları gibi terörizmle suçlanan gruplara yardım eden ABD şirketlerine karşı hukuki süreçlerin önünü açabiliyor.Bu nedenle İran pazarına dönüş, ABD şirketleri açısından yalnızca ticari değil, aynı zamanda hukuki bir risk alanı olarak değerlendiriliyor.YAPTIRIMLAR SÜRERSE DE KONTROLÜNÜ KORUYABİLİRÜst düzey İranlı kaynaklara göre daha geniş kapsamlı bir anlaşmaya varılamaz ve yaptırımlar yürürlükte kalırsa da Devrim Muhafızları avantajlı konumunu koruyabilir.Bu durumda yapı, geçici petrol ihracat muafiyetlerinden yararlanmaya devam edebilir.Yaptırımları aşma konusundaki deneyimi sayesinde Devrim Muhafızları’nın ekonomi üzerindeki sıkı kontrolünü sürdürebileceği belirtiliyor.YAPTIRIMLAR EKONOMİK YÜKSELİŞİ HIZLANDIRDIİran’ın nükleer programına yönelik 2000’li yılların başlarından itibaren uygulanan yaptırımlar, Devrim Muhafızları’nın ekonomik yükselişini hızlandırdı.Bu süreçte aracı şirketler ve paravan şirketler aracılığıyla petrol ihracatı, nakliyat ve ticareti kolaylaştırmak için ağlar kuruldu.Devrim Muhafızları’nın yaptırım dönemlerinde geliştirdiği bu ağlar, bugün olası bir normalleşme sürecinde de önemli ekonomik avantaj sağlayabilecek unsurlar arasında gösteriliyor.AZAMİ BASKI MODELİ MALİYETLERİ ARTIRDIABD Başkanı Donald Trump’ın 2018’de büyük güçler arasında 2015’te imzalanan nükleer anlaşmadan ABD’yi çekmesinin ardından başlattığı azami baskı kampanyası, İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırdı.Trump’ın mevcut görev süresi boyunca ABD yaptırımlarını daha da genişletmesiyle bu modeli sürdürmek daha zor hale geldi.Üçüncü bir üst düzey İranlı kaynağa göre bu önlemler, yaptırımlardan kaçınma alanını daralttı ve yasa dışı ağları işletmenin maliyetini yükseltti.ANLAŞMA DEVRİM MUHAFIZLARI İÇİN FIRSATA DÖNÜŞEBİLİRABD ile İran arasında yürütülecek anlaşma süreci, savaşın sona erdirilmesi, petrol ihracatının yeniden başlaması ve İran ekonomisinin dış yatırımlara açılması açısından kritik görülüyor.Ancak İran ekonomisinin birçok alanında etkili olan Devrim Muhafızları’nın bu süreçten en büyük fayda sağlayabilecek yapılardan biri olması, anlaşmanın siyasi ve hukuki boyutunu daha karmaşık hale getiriyor.Yaptırımlar kaldırılırsa İran ekonomisi için yeni bir dönem başlayabilir; ancak bu yeni dönemin en güçlü kazananlarından birinin Devrim Muhafızları olabileceği değerlendiriliyor.