ABD’nin Grönland çıkışı Arktik rotayı öne çıkarıyor: Ticarette denge değişebilir

ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ABD’nin kontrolüne alma yönündeki açıklamaları, Arktik bölgesinde giderek stratejik hale gelen Kuzey Deniz Rotası’nın küresel ticaret rekabetindeki önemini yeniden gündeme taşıdı. İklim değişikliğiyle birlikte açılan yeni deniz yolları, Süveyş ve Panama’ya alternatif arayışlarını hızlandırıyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın göreve geldikten sonra Grönland üzerindeki stratejik hedeflerini açık biçimde vurgulaması, Arktik’teki ticaret ve güvenlik dengelerine ilişkin tartışmaları artırdı. Stratejik konumuyla ABD’nin balistik füze erken uyarı sistemleri açısından kritik öneme sahip olan Grönland, aynı zamanda buzulların geri çekilmesiyle erişilebilir hale gelmesi beklenen nadir toprak elementleri, kritik mineraller ve enerji kaynaklarıyla da öne çıkıyor.Trump’ın çıkışı, yalnızca ABD’nin Kuzey Kutbu’ndaki askeri ve siyasi varlığını güçlendirme isteği olarak değil, küresel ticaretin geleceğinde kilit rol oynayabilecek Arktik deniz rotalarına yönelik artan rekabetin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Son yıllarda hızlanan buz erimeleri, Arktik Okyanusu’nda daha uzun süreli seyrüsefer imkânı sağlarken, Asya ile Avrupa arasındaki mesafeyi kısaltabilecek alternatif rotaları daha cazip hale getiriyor.KUZEY DENİZ ROTASI MESAFE VE SÜRE AVANTAJI SAĞLIYOR İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü ile Dokuz Eylül Üniversitesinden araştırmacıların “Değişen Okyanuslar ve Deniz Taşımacılığı: Arktik Bölgesinde Yeni Güzergâhlar ve Coğrafi Elverişlilik” başlıklı çalışması, Kuzey Deniz Rotası’nın Avrupa ile Doğu Asya arasındaki taşımacılıkta süreyi kısaltıp maliyetleri düşürdüğünü ortaya koyuyor.Araştırmaya göre Arktik bölgesindeki deniz buzları 1979’dan bu yana yüzde 75’in üzerinde azaldı. Bu durum, Kuzey Deniz Rotası’nı daha erişilebilir hale getirirken, Avrupa–Asya hattında seyir süresinin geleneksel rotalara kıyasla yaklaşık yüzde 40 kısalabileceği hesaplandı. Kuzey ve doğu limanları için NSR önemli avantaj sağlarken, Singapur gibi güney uç noktalar için Süveyş Kanalı halen daha elverişli görülüyor.AVRUPA LİMANLARINDAN ASYA’YA MESAFE KARŞILAŞTIRMALARI Araştırmada, Birleşik Krallık’taki Felixstowe Limanı’ndan Şanghay, Pusan ve Yokohama gibi kuzey Asya limanlarına NSR üzerinden yapılan seferlerin Süveyş’e kıyasla binlerce deniz mili daha kısa olduğu belirlendi. Yokohama–Hamburg hattında farklı gemi tipleri ve hızlarla yapılan 39 senaryonun neredeyse tamamında NSR’nin zaman ve maliyet açısından üstünlük sağladığı görüldü.BAZI SENARYOLARDA MALİYET YARIYA DÜŞÜYOR Çalışmada, gemi tipi, hız ve buzkıran desteğine bağlı olarak NSR’nin bazı senaryolarda maliyeti yarıya kadar düşürebildiği kaydedildi. Buz sınıfı gemilerin buzkıran desteği olmadan seyrüsefer yapabildiği durumlarda zaman ve maliyet verimliliğinin en yüksek seviyelere ulaştığı ifade edildi. Buz koşullarının daha da iyileşmesi halinde Transpolar Deniz Yolu’nun NSR’den bile daha kısa sürede tamamlanabileceği öngörülüyor.Buna karşın uzmanlar, NSR’nin sunduğu mesafe ve zaman avantajına rağmen sert iklim koşulları, sınırlı liman altyapısı, buzkıran ihtiyacı ve yüksek sigorta maliyetleri gibi ciddi lojistik zorluklar barındırdığına dikkat çekiyor. Tüm bu unsurlar, dünyanın en büyük adası olan Grönland’ın Arktik ticaretinde ve ABD’nin stratejik hesaplarında neden giderek daha önemli hale geldiğini ortaya koyuyor.