100 milyon yıllık uykudan uyanan kozmik dev: Bir milyon ışık yılı çapında

Bilim insanları, evrenin derinliklerinde yaklaşık 100 milyon yıl boyunca sessiz kalan devasa bir kara deliğin ‘yeniden doğuşuna’ tanıklık etti. Bir milyon ışık yılı çapındaki bu kozmik olay, galaksilerin evrimsel sürecine dair bilinenleri değiştirecek nitelikte.

Gökbilimciler, J1007+3540 galaksisinin merkezinde yer alan ve uzun süredir ‘uykuda’ olduğu düşünülen süper kütleli bir kara deliğin yeniden faaliyete geçtiğini tespit etti. Radyo teleskopları aracılığıyla yapılan gözlemler, kara deliğin yaklaşık 100 milyon yıllık bir sessizliğin ardından, tıpkı sönmüş bir yanardağın yeniden patlaması gibi, uzaya devasa plazma jetleri püskürttüğünü ortaya koydu.Araştırmacılar, bu olayı ‘kozmik bir volkana’ benzetirken, keşfin kara deliklerin yaşam döngüsü ve galaksilerin kaotik yapısını anlamada kritik bir rol oynayacağını belirtiyor.ESKİ VE YENİ JETLER ÜST ÜSTE BİNDİKeşfin en dikkat çekici yanı, kara deliğin geçmişteki faaliyetlerinden kalan ‘ölü’ jet kalıntıları ile yeni başlayan ‘yeniden doğmuş’ jetlerin aynı anda gözlemlenebilmesi oldu. Araştırma ekibi, bu durumu eski lav akıntılarının üzerinden akan taze lavlara benzetiyor.Baş araştırmacı Shobha Kumar, olayın büyüklüğüne dikkat çekerek, "Bu, uzun yıllar süren bir sakinliğin ardından kozmik bir volkanın yeniden patlamasına benziyor. Ancak bu volkan, uzayda neredeyse bir milyon ışık yılı boyunca uzanan yapılar oluşturacak kadar devasa bir ölçekte gerçekleşiyor" dedi.Bu katmanlı yapı, bilim dünyasında ‘Epizodik Aktif Galaktik Çekirdek’ (AGN) olarak bilinen ve merkezi motorun kozmik zaman dilimlerinde sürekli açılıp kapandığı bir sürece işaret ediyor.SU ALTINDA ATEŞLENEN ALEV MAKİNESİ GİBİKara deliğin bulunduğu ortamın zorlu koşulları, keşfi daha da ilginç kılıyor. J1007+3540, son derece sıcak gazların, yüksek basıncın ve güçlü sürüklenme kuvvetlerinin hakim olduğu yoğun bir galaksi kümesinin içinde yer alıyor.Uzmanlar, bu ortamda jetlerin ilerlemeye çalışmasını ‘su altında alev makinesi ateşlemeye’ benzetiyor. Çevresel baskı nedeniyle yeni plazma jetleri serbestçe genişlemek yerine bükülüyor, eziliyor ve geriye doğru kıvrılıyor.GALAKSİLERİN KAOTİK EVRİMİÇalışmanın ortak yazarlarından Dr. Sabyasachi Pal, gözlemlerin önemini şu sözlerle özetledi: "J1007+3540, çevredeki sıcak gazın jetleri büktüğü ve bozduğu, jet-küme etkileşimine sahip en net örneklerden biridir."Bu keşif, galaksilerin evriminin durağan değil; aksine kaotik, epizodik ve şiddetli olaylarla dolu bir süreç olduğunu bir kez daha kanıtladı. Kara deliklerin ‘beslenme’ ve ‘dinlenme’ döngüleri, evrenin dinamik yapısını anlamamız için yeni kapılar aralıyor.