İçeriğe geç
- DENİZATI SPOR KULÜBÜ’NDE CİNSEL İSTİSMAR İDDİALARI! ÇOCUK SPORCULARIN KAMPLARDA YAŞADIKLARI SAVCILIK DOSYASINDA - İSTANBUL’DA KÜÇÜK KIZ ÇOCUĞUNA CİNSEL İSTİSMAR İDDİASI: FEVZİ BOZKAYA HAKKINDA AĞIR CEZADA DAVA! - “TEK HEDEFİMİZ İBRAHİM TATLISES’Tİ” “Ben mafya değilim, bu bir kan davası” - Özlem Erer ile Nuray Manyas, nitelikli dolandırıcılık suçlamasıyla Ağır Ceza Mahkemesi’nde yargılanıyor. - Taciz iddiasıyla yargılanan eniştenin Karar duruşması 8 Aralık’ta - İstanbul’da Furkan Çağlayan’ın Öldüğü Silahlı Çatışma Davasında Çarpıcı Savunmalar: 9 Tutuklu, Sanıklar Birbirini İşaret Etti! - BEŞİKTAŞ’TA YOL VERME TARTIŞMASI CİNAYETLE BİTTİ! 70 YAŞINDAKİ FERŞAT TELLİOĞLU’NA ÜÇ KURŞUN: SAVCILIK MÜEBBET HAPİS İSTEDİ! - MURAT YILDIZ CİNAYETİNDE KARAR ÇIKTI! MÜEBBET HAPİS CEZASI HAKSIZ TAHRİKLE 18 YILA DÜŞÜRÜLDÜ! - İSTANBUL’DA TAKSİCİ SEFER KAYA CİNAYETİNDE 9 ŞÜPHELİYE AĞIRLAŞTIRILMIŞ MÜEBBET İSTEMİ! - ELLERİ CEBİNDEYDİ, BİR DAHA KALKAMADI! BONZAİ TUZAĞI YÜREKLERİ BURKTU
22 Kasım 2026, Pazar
Reklam Alanı · 970x90

Düşmanlarının bile saygı duyduğu askeri deha: Fahreddin Paşa

Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Satan, Birinci Dünya Savaşı'nda Medine'yi 2 yıl 7 ay savunan Fahreddin Paşa'nın askerî dirayeti ve liderlik özellikleriyle İngilizlerin de saygısını kazandığını söyledi.

Düşmanlarının bile saygı duyduğu askeri deha: Fahreddin Paşa

Marmara Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Satan, Birinci Dünya Savaşı sırasında Medine’yi 2 yıl 7 ay boyunca savunan Fahreddin Paşa’nın askeri dirayeti ve liderlik özellikleriyle İngilizlerin de saygısını kazandığını belirterek, “Fahreddin Paşa’ya karşı büyük bir saygı olduğunu söylemem lazım. Karşılarında çok ciddi bir askeri deha olduğunu düşünüyorlar.” dedi.

Satan, İngiliz arşivleri üzerinden Fahreddin Paşa’nın Medine müdafaasını ve İngiltere’nin bölgedeki politikalarını AA muhabirine değerlendirdi.

Reklam Alanı · 728x90

İngilizlerin 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Osmanlı halifesine alternatif arayışına girdiğini anlatan Satan, İngiltere’nin Hindistan’a uzanan ticaret yolu üzerindeki çıkarlarıyla uyumlu hareket edecek ve İslam dünyasını etkileyebilecek alternatif güçler oluşturmayı amaçladığını ifade etti.

Bu kapsamda İngilizlerin Hicaz’da etkili olan Şerif ailesiyle temas kurduğunu belirten Satan, Birinci Dünya Savaşı sırasında Mekke Şerifi Hüseyin’in Osmanlı Devleti’ne karşı harekete geçmesi halinde kendisine bir Arap krallığı vaadinin söz konusu olduğunu ifade etti.

Osmanlı yönetiminin bölgedeki gelişmeleri yeterince okuyamadığını dile getiren Satan, “Gelişmelerden şüphelenen devlet, bölgeye Fahreddin Paşa’yı komutan olarak gönderdi. Fahreddin Paşa’nın Medine’ye gelmesiyle beraber yaptığı ilk temaslardan sonra hemen yazmış olduğu raporlarda Şerif Hüseyin’in bir isyan hareketi içerisinde olduğuna dair tespitlerini merkeze bildiriyor.” dedi.

Satan, 1916’da başlayan isyanın Mekke ve birçok bölgede etkili olmasına rağmen Fahreddin Paşa’nın askeri dirayeti sayesinde Medine’nin ele geçirilemediğini belirterek, Paşa’nın savaşın sonuna kadar şehri ve Hazreti Muhammed’in mescidini ve türbesini korumayı başardığını söyledi.

MONDROS MÜTAREKESİ’NİN ARDINDAN DİRENİŞ

Mondros Mütarekesi’nin Osmanlı Devleti’nin en zor şartlarda imzalamak zorunda kaldığı metinlerden biri olduğunu belirten Satan, mütareke hükümlerinin uygulanmasının İstanbul yönetimi açısından önemli bir sorumluluk doğurduğunu ifade etti.

İngilizlerin, mütareke şartlarına uymayan komutanlara savaşın yeniden başlayabileceği yönünde baskı yaptığını anlatan Satan, benzer bir durumun Hicaz, Musul ve Libya’da da yaşandığını dile getirdi.

Fahreddin Paşa’nın kendisine ulaşan mütareke haberinden şüphelendiğini aktaran Satan, şöyle konuştu:

“Burada teknik bir mevzu var, yani öncelikle mütarekeden bütün komutanların haberdar olması lazım. Çünkü hakikaten savaş içerisinde neye nasıl güveneceğinizi, hele böyle kritik haberlere nasıl güveneceğinizi test etmeniz lazım. Burada haklı olarak bir şüphe oluşuyor çünkü devletin tamamen teslim olmasından bahsediyoruz. Ordunun teslim olmasından, askerlerin terhis olmasından bahsediyor metin. Dolayısıyla güvenilir kaynaklarla teyit edilmesi lazım.”

Satan, haberin İngilizler üzerinden ulaşmasının da Paşa’nın endişelerini artırdığını belirterek, İngilizlerin olası bir oyununa karşı mütarekenin doğruluğunu teyit etmek istediğini kaydetti.

Fahreddin Paşa’nın teslim emrini kabul etmediğini ve kendisine daha üst düzeyden bir bildirim yapılmasını istediğini anlatan Satan, hükümetin emri göndermesinin ardından da Paşa’nın bu kez doğrudan padişahın iradesini talep ettiğini söyledi.

Satan, Paşa’nın kendisini padişah adına görev yapan ve Medine’yi ve Hazreti Peygamber’in mescidini, türbesini savunan bir komutan olarak gördüğünü belirterek, bu talebin hem dini duyarlılıkla hem de teslimi geciktirerek zaman kazanma çabasıyla ilgili olduğunu ifade etti.

İstanbul’un ise mütareke şartlarını yerine getirmek ve direniş gösteren cepheleri kapatmak zorunda olduğunu vurgulayan Satan, Fahreddin Paşa’nın direnişinin mütarekenin ardından iki aydan fazla sürdüğünü aktardı.

İNGİLTERE’NİN DOĞRUDAN MÜDAHALE ETMEME NEDENİ

İngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı sırasında Mekke, Medine ve Kerbela gibi kutsal beldelere saldırmayacağını deklare ettiğini belirten Satan, bu yaklaşımın Müslüman nüfusun yoğun olduğu sömürgelerindeki hassasiyetle bağlantılı olduğunu dile getirdi.

İslam inancına göre ve teamüllerimize göre de yabancı askerlerin Hicaz bölgesine, Mekke ve Medine’ye giremeyeceğini ifade eden Satan, “Bu nedenle İngiltere’nin arka planda kalarak saldırıların Şerif Hüseyin ve oğullarının askerleri tarafından yürütüldüğünü, arkasında İngiltere’nin olduğunu biliyoruz yani çok açık bir şekilde. Hatta Şerif Hüseyin Medine ele geçmeden önce aylık 125 bin pound tahsisatı var. Medine’nin ele geçmesi halinde bunun 225 bine çıkarılmasını istiyor ve ödeniyor bu rakam kendisine.” dedi.

Satan, İngiltere’nin bölgede Müslümanlarla karşı karşıya gelmeden sonuç almak istediğine işaret ederek, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Kendisi görünmeyecek, Müslümanlar kendi aralarında savaşarak buralarda Osmanlı, Türklerin etkisini kaldıracak, bunu bekliyorlar. Öbür türlü bütün sömürgeleri sıkıntıya girer. Evet, bu çok hassas bir konu. İngiltere buna bütün zamanlarda çok dikkat ediyor. Çünkü çok ciddi bir Müslüman nüfusa sahip İngiltere. Sömürgelerinde ciddi bir Müslüman nüfusa sahip ve bu Müslüman nüfus da harekete geçmiş vaziyette.”

Hindistan’daki Hilafet hareketinin öncülerinin Paris Barış Konferansı ve Londra’da Osmanlı lehine faaliyet yürüterek İstanbul’un işgaline karşı durduklarını ve Hicaz’ın Türklerde kalmasını istediklerini belirten Satan, İngiltere’nin bu süreci çok yakından izlediğini ve Müslümanlarla karşı karşıya gelmemeye çalıştığını dile getirdi.

Bölgenin sosyolojisine ve aşiret yapısına hakim olan Fahreddin Paşa’nın bölgede Şerif ailesi dışındaki aşiretlerle de temas kurduğunu anlatan Satan, Suud ailesinin de İngilizler açısından yakından takip edilen güçlerden biri olduğunu söyledi.

Satan, İngilizlerin, Osmanlı Devleti’nin Suud ailesi veya diğer bölgesel güçlerle bir araya gelerek karşı hamlede bulunabileceğinden endişe duyduğunu, bölgedeki ilişkilerin kesin çizgilerle ayrılmadığını ifade etti.

TESLİM OLMA SÜRECİ VE KARARGAH DEFTERİ

Fahreddin Paşa’nın padişahın emri kendisine ulaştıktan sonra komutanları aracılığıyla İngilizlerle teslim olma konusunda bir mutabakat yaptığını belirten Satan, şunları aktardı:

“Fakat en son Fahreddin Paşa kendisini türbenin yakınındaki bir medreseye kapatarak ‘Ben artık burada bir mücavirim, teslim olmayacağım’ diyor. Fakat komutan olması hasebiyle yani herhangi bir insan olsa belki oralarda kalabilir ama o andaki şartlar ve pozisyonu itibariyle orada kalması demek ordunun da orada kalması demek. Teslim şartlarının yerine gelmemesi anlamına geliyor. Teslim olmamaları İstanbul’u zora sokmakta her gün, öyle de bir durum var.”

Paşa’nın emrindeki bazı subayların teslim olmayı tercih ettiğini ve yapılan görüşmenin ardından kendisini tutuklayarak teslim ettiğini anlatan Satan, Fahreddin Paşa’nın önce Şerif Hüseyin’in oğlunun birliğine, ardından İngilizlere teslim edildiğini kaydetti.

Satan, Paşa’nın Kahire’de bir süre tutulduktan sonra Malta’ya sürüldüğünü ve burada yaklaşık iki yıl mahkum kaldığını belirtti.

Teslim sırasında Fahreddin Paşa’nın İspanyol nezlesine yakalandığını ve sağlığının iyi olmadığını aktaran Satan, “Çok öksürüyor ve başka yaraları da var. Bu yüzden sağlıklı bir vaziyette değil. Ordu içerisinde de ciddi bir hastalık sorunu var. Fakat tabii ki yani bir kahramandan bahsediyoruz. Bu bir kahraman olarak kendi ihtiyaçlarını önceleyecek bir kişi değil. Ordunun ihtiyaçlarını ve ordudaki hastaların ne olacağını, nasıl muamele göreceklerini, onların teslim edilmeyip orada kalmalarını anlaşma maddesine koymak istiyor ve koyuyor.” dedi.

Fahreddin Paşa’nın Medine’deki karargahında tuttuğu defterin günlük emirlerini kaydettiği bir not defteri olduğunu ve bunu İngiliz Yarbay Basset’tan istediğini anlatan Satan, bu defterin incelendikten sonra kendisine teslim edildiğini aktardı.

Defterin İngilizlerin ilgisini çekmesinin nedenlerinden birinin Medine’deki direnişin nasıl sürdürüldüğünü anlamak olduğunu belirten Satan, İngilizlerin ayrıca Türklerle temas halinde olan kişilerin bağlantılarını ortaya çıkarmaya çalıştığını ancak bu konuda başarısız olduklarının ifade edildiğini aktardı.

“ÇÖL KAPLANI” LAKABI

Fahreddin Paşa’ya “Çöl Kaplanı” denilmesinin, imkansızlıklar içindeki direnişinin yanı sıra zaman zaman başarılı ileri harekatlar yapmasıyla bağlantılı olduğunu belirten Satan, bu adlandırmanın İngiliz kaynaklarında da geçtiğini söyledi.

Satan, Fahreddin Paşa’nın hareket kabiliyeti ve baskınlarının sonuç vermesinin bu imajı oluşturduğunu ifade ederek, “Ve bu harekatların hepsi başarılı olmuş. Yapmış olduğu harekatlar, baskınlar netice alıyor. Dolayısıyla bu kıvraklık, bu hareket kabiliyeti adeta bir çöl kaplanı imajı yaratmış insanlarda İngilizlerin öncelikle Türk kaplanı veya çöl kaplanı diye Lawrence’da bahsediyor, başka büyük belgelerde de geçiyor. Bu isim daha sonra yaygınlık kazanmış.” diye konuştu.

İngilizlerin Paşa’ya karşı büyük bir saygı duyduğunu vurgulayan Satan, sözlerini şöyle tamamladı:

“Yani karşılarında çok ciddi bir askeri deha olduğunu düşünüyorlar. Çünkü zaten liderlik özellikleri de böyle zor zamanlarda ortaya çıkıyor. Yani bir subay olarak hem askeri gereklilikleri yerine getiriyor Fahreddin Paşa, aynı zamanda bir sivil ahaliyi de bir şehir halkını da Medine’de yaşayan insanların da geçimini, yiyecek, içecek ihtiyaçlarının sağlanması ve güvenli bir biçimde hayatlarını sürdürmesi ve gerek gördüğünde bunları savaş alanından dışarıya çıkartması gibi bütün o imkansızlıklar içerisinde Medine’de yapmış olduğu faaliyetleri dikkate aldığımızda karşımızda sıradan bir insan olmadığının onlar da farkındalar ve bundan dolayı da Fahreddin Paşa’ya ciddi bir saygıları var.”

Reklam Alanı · 728x90

İlgili Haberler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Reklam Alanı · 970x90