Ticaret tarihine ışık tutan iki önemli eser

Türk İngiliz ticareti
İktisat tarihçileri tarafından kaleme alınan, uzun ve özenli bir çalışmanın ardından ortaya çıkan ‘Başlangıcından Geleceğe Türk İngiliz Ticareti’ isimli eser, altı bölümden oluşuyor. İlk bölümde, İngiliz Kraliçesi I. Elizabeth’in Osmanlı padişahı I. Süleyman ile 1550’lerde kurmaya çalıştığı ilişkiden yola çıkarak iki ülke arasında 1580 yılında resmileşen ilk ticari imtiyazların elde edilmesi anlatılıyor. İkinci bölümde, genel ticari durumun yanı sıra şehir hayatındaki İngiliz tüccarının konumuna, diğer tüccar ve yerel idarecilerle ilişkisine odaklanılıyor.

Bir sonraki bölümde ise Birleşik Krallık ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan en tartışmalı ticaret anlaşması olan 1838 Baltalimanı Anlaşması merkeze alınarak 19. yüzyıl değerlendirmesi yapılıyor. Dördüncü bölümde, iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin geldiği nokta irdeleniyor. Beşinci bölümde, II. Dünya Savaşı öncesi ve sonrasında iç ve dış politika alanındaki değişimler eşliğinde yeni bir küresel ekonomi modelinin ortaya çıkışı ele alınıyor. Son bölümde ise Türk-İngiliz ticari ilişkilerinin 21. yüzyıldaki genel çerçevesi, 29 Aralık 2020 tarihli STA göz önünde tutularak inceleniyor. 
Tuğrul Arık
İstanbul Ticaret Odası Yayınları, 2022

Osmanlı sularında Rus vapurları 
“19. yüzyıla gelindiğinde bu yüzyıl daha önceki yüzyıllara oranla, sivil ve askeri ilişkilerin birbirine daha fazla karıştığı ve birinin diğerini beslediği ya da birindeki eksikliğin diğerindeki eksikliği pekiştirdiği bir dönemdi. Bu yüzyılda her alanda olduğu gibi denizcilik ve iktisadi alanda liberal hareketlerin merkeziyetçi ya da devletçi ekonomiye karşı başkaldırdığı ve nihayetinde peşinden sürüklediği bir süreç yaşanmaktaydı.

İstikbalin denizlerde ve deniz nakliyatında olduğu bir dönemde, büyük devletler dünya ekonomik arenasında nüfuz edinebilmek gayesiyle birbiri ardına filosunda buharlı makinalardan oluşan deniz taşıtlarına ulaşmanın yollarını ve çarelerini aradılar. Denizlerdeki devrim, karalardaki endüstriyel devrimle bütüncül ve tamamlayıcı bir yapıda olmaktaydı.

Çok yönlü bu devrimi birlikte götürmeyi başaran İngiltere, Fransa gibi Avrupalı devletler Çarlık Rusya’sı, Osmanlı ve Avusturya gibi devletlere oranla açık ara üstün oldular. Bu teknolojiye bir an önce kavuşmak arzusunda olan Çarlık Rusya’sı, bu sürece bizzat devletçi ve yan liberal bir şekilde ancak 1856 yılında Rus Vapur ve Ticaret Kumpanyası ile dâhil olabildi.”
Mesut Karakulak
Emek Yayıncılık, 2020